Fabian Cancellara: van de tijdrit naar eigendom van een profploeg

Fabian Cancellara maakte van een koerscarrière, gebouwd op de tijdrit, eigendom van een profploeg. Na het afscheid in 2016 hield hij een amateur-evenementenreeks mee, nam daarna een wankelend Zwitsers ontwikkelingsteam over en startte het opnieuw als Tudor Pro Cycling. Van het begin was helder: hij is de eigenaar, niet de manager.

Die helderheid is de reden dat hij in Van peloton naar bestuur staat. Veel voormalige kampioenen die in teameigendom gaan, proberen alles te leiden, omdat alles leiden voelt als de leader. Cancellara benoemde zijn stoel in het openbaar, huurde de operator in en hield zich aan een stappenplan.

Wat won Fabian Cancellara als renner?

Cancellara won op het hoogste niveau in de tijdrit en op de kasseien: olympisch kampioen tijdrit in 2008 en 2016, viermaal wereldkampioen tijdrit, en driemaal winnaar van zowel de Ronde van Vlaanderen als Paris–Roubaix. Cycling Weekly somde dat dossier op de dag van zijn tweede olympisch goud.

Cyclist vult een zege in Milaan–Sanremo aan. De profcarrière duurde 16 jaar, volgens Cyclingnews, en het laatste grote resultaat was de tijdrit van Rio op 10 augustus 2016, die hij met 47 seconden voor Tom Dumoulin won, met Chris Froome als derde.

Het plaveisel gaf hem zijn grote rivaal. “When I rode there was me and Tom Boonen,” zei hij in 2019 tegen Cyclist — toen ik reed, was er ik en Tom Boonen. De twee verlieten de koers in tegengestelde richtingen: Boonen ging de autohandel in, Cancellara bleef in wat hij de tweewielerwereld noemt.

Wat zei hij toen hij stopte?

Hij ging boven weg en zei dat. Na Rio zei hij tegen Cycling Weekly: “To leave the sport at the end of this season with the gold medal is just a perfect way to end my career.” — de sport aan het einde van dit seizoen met de gouden medaille verlaten is gewoon een perfecte manier om mijn carrière te beëindigen.

Hij sprak ook over de beslissing zelf. “This was the last time for me to try to win an Olympic medal,” zei hij — dit was de laatste keer voor mij om een olympische medaille te winnen. “It means so much to me.” — het betekent me zo veel. En over het tijdstip: “It’s everyone’s own choice when they want to retire.” — het is ieders eigen keuze wanneer hij wil stoppen.

Die laatste zin telt meer dan hij lijkt. Leiders verlaten een rol vaak laat, omdat niemand anders de beslissing voor hen kan nemen. Cancellara kondigde zijn afscheidsjaar vooraf aan, zette doelen daarin en won het grootste daarvan. Een uitgang even zorgvuldig te plannen als een ingang is een discipline die de meeste raden van een CEO zelden zien.

Hoe stapte hij na de koers in de onderneming?

Met een evenementenreeks die hij mede-eigendom had, niet met een team. Chasing Cancellara liep eerst in 2017, en een persbericht van Human Sports Management van november 2018 houdt vast dat het bureau en Cancellara elk 50 procent van de rechten hielden.

Het format is eenvoudig. Amateurrenners racen tegen hem of rijden met hem, op trajecten in Zwitserland en elders. Dezelfde mededeling beschrijft formats zoals Mountain Ride, Chased by Cancellara en Team Challenge, en een kalender 2019 met een ultrafondo van Zürich naar Zermatt, een koers in Villars voor de derde keer, en evenementen in Italië, Duitsland en Denemarken.

Onder de marketing is een sportive een operatiezaak. Het vraagt wegafsluitingen, tijdwaarneming, verzekering, bevoorrading en een datum die niet vanwege regen verschuift. De 50-50-structuur zegt me dat Cancellara dit vak niet alleen wilde dragen. Hij deelde de rechten met een sportmanagementbureau, in plaats van een zaak te bezitten die hij nog niet kon leiden.

Wat leerde hij als eigenaar van een onderneming?

Dat verantwoordelijk zijn een andere baan is dan leader op de weg. In november 2019 zei hij tegen Cyclist: “I’m also adjusting to owning something. I was always part of a team as a pro and now I own my company and I’m in charge.” — ik pas me ook aan iets te bezitten. Als prof was ik altijd deel van een ploeg, en nu bezit ik mijn onderneming en ben ik verantwoordelijk.

In hetzelfde gesprek zei hij dat hij drukker was dan in koerstijden, werkte met partners zoals Gore en Suplest en de jonge Zwitserse renner Marc Hirschi hielp. Over het kantoor was hij open: “I could never work in an office 9-5 however, that’s not in my DNA.” — op een kantoor van 9 tot 17 zou ik nooit kunnen werken, dat zit niet in mijn DNA. Dan, een zin later: “I have learnt that office work is necessary, however, for what I do now.” — ik heb geleerd dat kantoorwerk nodig is voor wat ik nu doe.

Even helder was hij waar hij niet naartoe zou gaan. “I’m not one who will go into work away from cycling,” zei hij — ik ben niet iemand die werk weg van het wielrennen ingaat. “I couldn’t be one of these guys who go to work in a bank, real estate, architecture, stuff like that.” — ik zou niet een van die mensen kunnen zijn die in een bank, in vastgoed, in architectuur werken, zoiets. Hij bleef in de tweewielerwereld, die hij als materiaal, schoenen, fietsen en sportives definieerde.

Dat is een legitieme keuze, en een andere dan bij renners die de sport helemaal verlaten. Dichtbij blijven betekent dat netwerk en reputatie voor u blijven werken. Het betekent ook dat u nooit helemaal ophoudt de renner te zijn. Daarom werd de eigendomsvraag later zo belangrijk.

Ik hou van het zinnenpaar over het kantoor. Het is de eerlijkste beschrijving die ik heb gelezen van wat er gebeurt wanneer een sterperformer eigenaar wordt. Het werk waarvoor u beroemd was, krimpt. Het werk dat niemand fotografeert, groeit. De leiders die dat goed doen, nemen het tweede deel aan, zonder te doen alsof het het eerste is.

Hij sprak ook over jonge renners en druk, en zijn antwoord gold mensen, niet talent: “The key is that if they are surrounded by good people, then it’ll be fine and they will continue to improve.” — de sleutel is: als goede mensen om hen zijn, komt het goed, en zij zullen blijven verbeteren. Drie jaar later paste hij dat op zichzelf toe.

Hoe kwam hij bij Tudor Pro Cycling?

Hij nam een bestaand ontwikkelingsteam over dat in crisis was, en haalde daarna een titelsponsor. Cyclingnews berichtte dat de Swiss Racing Academy in 2019 begon, met Cancellara eerst in de informele rol van mentor.

In een gesprek in 2023 voor Barclays Private Bank zei hij dat hij het team had willen steunen, “because it was crumbling” — omdat het verkruimelde. Zijn woorden: “No, if this project falls apart, 16 boys cannot follow their dreams.” — nee, als dit project uit elkaar valt, kunnen 16 jongens hun dromen niet volgen. In hetzelfde gesprek noemde hij Kids on Wheels, een programma dat hij met de Laureus Sport for Good Foundation Switzerland had gecreëerd.

Op 26 april 2022, enkele uren voor de Ronde van Romandië, kondigde hij de overstap aan. Cyclingnews berichtte dat hij teameigenaar zou worden en de controle over de Swiss Racing Academy zou overnemen, die al op Continentaal niveau reed. Horlogemaker Tudor werd titelsponsor, BMC bleef fietsleverancier, en het team zou vanaf Paris–Roubaix van de U23 op 15 mei in een nieuwe zwarte trui rijden.

Het plan was getrapt. Het team zou de rest van 2022 als Continental-team rijden, voor 2023 de ProTeam-status aanvragen en tot seizoen 2024 de grootste koersen van de sport viseren. Cycling Weekly merkte op dat het bij succes het eerste Zwitserse profteam zou zijn sinds IAM Cycling in 2016 werd ontbonden.

Welke rol gaf hij zichzelf?

Eigenaar, en hij zei dat op de dag van de start. “I’m not the trainer, I’m not the sports director, definitely. So my role will be as the owner,” zei hij in april 2022 tegen Cyclingnews — ik ben niet de trainer, ik ben niet de sportief directeur, heel duidelijk. Mijn rol zal die van de eigenaar zijn.

Hij bond die keuze aan ervaring: “I think my experience over the last few years, with my company and also with this mentoring with Swiss Racing Academy show me that this is a role that I fit into.” — ik denk dat mijn ervaring van de laatste jaren, met mijn onderneming en ook met dit mentoring bij de Swiss Racing Academy, me toont dat dit een rol is waarin ik pas. De evenementenzaak betaalde een tweede dividend. Chasing Cancellara leiden leerde hem waarvoor hij deugde.

Tot oktober 2022 was de structuur zichtbaar. Cancellara zei dat de dagelijkse leiding bij Raphael Meyer en Thibault Hofer lag. Het team had ook Ricardo Scheidecker aangenomen, eerder technisch en ontwikkelingsdirecteur bij QuickStep. Cancellara was helder over de grenzen van zijn rol: “I’m not Lefevere, Bjarne Riis or Jonathan Vaughters. I’m an addition, but I have good people around me.” — ik ben niet Lefevere, Bjarne Riis of Jonathan Vaughters. Ik ben een toevoeging, maar ik heb goede mensen om me heen.

Hij zette ook vast hoe de organisatie zich zou moeten gedragen. “We are Swiss, and we want to have the Swiss mentality, which doesn’t mean that we only have money,” zei hij — we zijn Zwitsers, en we willen de Zwitserse mentaliteit, wat niet betekent dat we alleen geld hebben. “No, we don’t have money to throw around. But when the Swiss do organisation, I think they do it right.” — nee, we hebben geen geld om rond te gooien. Maar als de Zwitsers organisatie doen, denk ik dat zij het goed doen.

Even concreet was hij bij mensen. “We always remember that we’re dealing with athletes and with humans. I’ve said already I don’t want ten o’clock conference calls.” — we herinneren ons altijd dat we met atleten en met mensen te maken hebben. Ik heb al gezegd dat ik geen conference calls om tien uur wil. Een eigenaar die zulke normen in het openbaar zet, doet cultuurwerk dat geen sportief directeur voor hem kan doen.

In het Barclays-gesprek beschreef hij zich als “kind of an adviser, supporter and helper” — een soort adviseur, supporter en helper. Dat ligt dicht bij wat een goede niet-uitvoerende chair doet. Hij zet de toon en beschermt het langetermijnplan, en hij neemt de operator de beslissingen niet af.

Heeft het plan gewerkt?

Aan de zelfgezette mijlpalen: ja. Tudor reed in 2023 als ProTeam, haalde dat jaar 11 zeges inclusief Milano–Torino en de Ronde van Sicilië, en kreeg een wildcard voor de Giro d’Italia 2024, zijn eerste Grand Tour, volgens Cyclingnews.

CEO Raphael Meyer noemde de uitnodiging op de eigen pagina van het team “a great recognition of the work that has been done by the entire team since we entered the pro ranks last year.” — een grote erkenning van het werk dat het hele team heeft gedaan sinds we vorig jaar in de profrangen zijn. Hij kaderde haar als “a logical evolution” — een logische ontwikkeling —, geen sprong, gebouwd op de inzet van ervaren renners en staf.

De operationele last is echt. Voor de start in Turijn berichtte watson dat 20 medewerkers acht renners steunden. Meyer grapte dat sommigen zeiden dat het team een logistiekbedrijf was dat ook fietsen reed. Dat is een eerlijke beschrijving van de meeste profsportorganisaties, en van veel ondernemingen.

De Giro telde ook voor de sponsor. watson noteerde dat Tudor de koers gebruikte om een nieuw licht horloge voor atleten voor te stellen, en beschreef de Giro als de volgende stap van zichtbaarheid voor de sponsors van het team. Een titelsponsor is een klant, en tot de baan van de eigenaar hoort dat die klant krijgt waarvoor hij heeft betaald.

Het resultaat was bescheiden en nuttig. Tudor berichtte een top-10-plaats in het algemeen klassement door Michael Storer en tien top-10-etappeplaatsen, zonder etappezege. Cancellara’s oordeel: “The experience we gathered on the way is our biggest victory.” — de ervaring die we onderweg hebben verzameld, is onze grootste zege.

Gepubliceerde cijfers over omzet, budget of koppenaantal voor het team of voor Chasing Cancellara heb ik tot medio 2024 niet gevonden, dus citeer ik er geen. De mijlpalen hierboven zijn het dossier waarachter ik kan staan.

Wat reist van de koers naar een organisatie – en wat niet?

De tijdrit reist mee; de kapiteinsgewoonte niet. Een tijdrijder leeft van plan, tempo en klok, terwijl een klassiekerleader een ploeg gewend is die voor hem rijdt. Cancellara hield het eerste en liet het tweede.

Over geduld zei hij in 2022: “Success will not come with money. Cycling has certain rules, which are patience and time.” — succes komt niet met geld. Het wielrennen heeft bepaalde regels, en dat zijn geduld en tijd. Bij de start zei hij tegen Cycling Weekly, “companies don’t become millionaires in one day” — ondernemingen worden niet op één dag miljonair. Over structuur: “Our first ambition is to have a good structure.” — onze eerste ambitie is een goede structuur. Dat is het werk in het gids-hoofdstuk van visie naar uitvoering, gesproken door een teameigenaar.

Vier lessen die ik in een raad zou meenemen:

1. Benoem uw stoel in het openbaar. “My role will be as the owner” ruimt op de eerste dag verwarring bij staf, sponsors en renners op. De meeste oprichtergeleide organisaties zeggen dat nooit.
2. Huur de operator in voordat u hem nodig hebt. In de herfst van het startjaar leidden Meyer en Hofer de dagelijkse leiding. Een beroemde eigenaar die ook de operatie leidt, creëert een team dat op hem wacht.
3. Red, schaal daarna. Hij bouwde op een bestaande academie met renners, een licentie en een kalender. Dat is trager dan een magazinelancering en veel waarschijnlijker om jaar drie te overleven.
4. Zet getrapte mijlpalen en publiceer ze. Continental 2022, ProTeam 2023, grote koersen tot 2024. Een openbaar plan disciplineert de eigenaar evenzeer als de staf.

Hij bood Barclays een metafoor die past bij een team dat een horlogemaker sponsort. “A watch only works when everything functions and it’s the same in sport,” zei hij — een horloge werkt alleen als alles functioneert, en in de sport is het hetzelfde —, en somde training, motivatie, mentale gezondheid, materiaal en voorbereiding op. Vervang dat door strategie, mensen, kapitaal en operatie, en u hebt een eerlijke beschrijving van een onderneming. Eén onderdeel dat snel loopt, brengt het horloge niet op tijd.

Wat niet meereist, is het schijnwerperlicht. “It’s lonely at the top because nobody else can feel what it’s like to be there,” zei hij Barclays over winnen — het is eenzaam aan de top, omdat niemand anders kan voelen hoe het is daar te zijn. Een eigenaar die dat gevoel nog nodig heeft, zal met de eigen renners concurreren. Het reeksdeel over de valkuilen van leiderschap behandelt die valkuil.

Andere renners in deze reeks kozen anders. Alberto Contador stak tijd in een ontwikkelingsteam en daarna een fietsmerk met een mederenner van Grand Tours. Chris Boardman, een renner wiens carrière een twist met de klok was, bouwde een fietsbedrijf en ging daarna de publieke politiek in. Als u van elitesport naar een eigenaarsrol stapt, is dat het werk dat ik doe in mijn coaching van elitesport naar bestuur.

Tijdlijn van de koers naar de onderneming

Jaar	Koers	Onderneming
2008	Olympisch goud in de tijdrit, Peking	—
2016	Olympisch goud in de tijdrit, Rio, 10 augustus; stopt aan het einde van het seizoen	—
2017	Carrière beëindigd	Evenementenreeks Chasing Cancellara loopt voor het eerst
2018	Carrière beëindigd	Persbericht bevestigt 50-50-rechten met Human Sports Management
2019	Carrière beëindigd	Swiss Racing Academy start; Cancellara’s eerste rol daar is mentor
April 2022	Team opnieuw gestart voor de Ronde van Romandië	Neemt eigendom; Tudor wordt titelsponsor
2023	Tudor rijdt als ProTeam; 11 zeges	Eigenaar; Raphael Meyer leidt het team als CEO
Mei 2024	Eerste Grand Tour, de Giro d’Italia; top 10 algemeen	Eigenaar